Rozwój mowy u dzieci - na co zwrócić uwagę? + karty logopedyczne

Rozwój mowy jest niezwykle ważnym i trudnym etapem w całościowym rozwoju dziecka. Każdy rodzic pragnie, by jego pociecha rozwijała się harmonijnie, bez opóźnień i problemów. Dlatego każde nowe słowo, pierwsze zdanie sprawiają ogromną radość najbliższym. A co w sytuacji, gdy jednak nie wszystko jest tak jak byśmy chcieli? Kiedy możemy mieć obawy, że coś jest nie tak? Kiedy warto udać się po pomoc do specjalisty? Poznaj najważniejsze etapy rozwoju mowy u dzieci. W bonusie mam dla Ciebie karty do przesiewowego badania logopedycznego.

Rozwój mowy u niemowląt
Rozwój mowy 1-2 lata, czyli okres wyrazu
Rozwój mowy w wieku 2-3 lat, zwany okresem zdania
Okres swoistej mowy dziecięcej – 3-7 lat
Wady wymowy
Kiedy udać się do specjalisty?
Pobierz karty do przesiewowego badania mowy

Rozwój mowy u niemowląt

Pierwszy rok życia dziecka to czas poznawania otoczenia, nauki odgłosów, jak również pierwsze próby wymawiana prostych słów. Zanim to jednak nastąpi pojawia się głużenie oraz gaworzenie.

Pierwsze dźwięki przypominające samogłoski pojawia się już w okolicy pierwszego miesiąca. Z każdym tygodniem komunikacja werbalna dziecka staje się coraz bardziej bogata. Pojawiają się zlepki głoskowe, np gli, tli, bli, ebw ¹. Początkowo głużenie jest przeciwieństwem płaczu jako radosne ożywienie, później chodzi do tego społeczny uśmiech. Czyli dziecko łączy uśmiech i głużenie na widok bliskiej osoby.

Około 4-6 miesiąca maluch reaguje na głos matki, a między 7-10 miesiącem reaguje na dźwięki otoczenia odwracając głowę w jego kierunku. W tym czasie również pojawia się gaworzenie, czyli dziecko wymawia zespoły sylabowe. Pewnie dobrze pamiętasz pierwsze „ma-ma”, „ta-ta” itd swojego malucha. Początkowo są to sylaby nie mające znaczenia, później zaczyna to kojarzyć z konkretnymi osobami.

Pierwszy rok jest niezwykle ważny, gdyż to tzn „okres melodii”, rytmu, nauki brzmienia języka ojczystego, a także łączenia mowy z obrazem.

Rozwój mowy 1-2 lata, czyli okres wyrazu

Dziecko jest mobilne, coraz więcej się porusza, ma coraz więcej doświadczenia. Sprawność ruchowa również jest na coraz wyższym poziomie. Coraz więcej wie i potrafi, więc pora jakoś nazwać te zjawiska i rzeczy. Dlatego mowa staje się narzędziem eksploracji.

Pierwsze wyrazy pojawiają się między 14 a 20 miesiącem życia. Trudniejsze głoski przekształca, zmienia na „łatwiejszą wersję”. Przez to ucina początki wyrazów lub ich końcówki.

Wszystko jednak ewoluuje, zmienia się. Będąc z dzieckiem uczymy się również jego języka, wiemy co ma dziecko nam do przekazania. Dlatego tak ważne jest, by nie upraszczać naszej wymowy. Mówmy do dzieci, tak jak mówimy do dorosłych, bez pieszczenia się, seplenienia i innych „słodkich” dodatków.

W tym czasie pojawią się również pierwsze zalążki zdań, typu „Oć mama” (Chodź mama). To jest wspaniały wstęp do coraz bogatszych zdań i płynnej mowy.

Rozwój mowy w wieku 2-3 lat, zwany okresem zdania

Dziecko w tym wieku powinno wymawiać wszystkie samogłoski, a ze spółgłosek pojawia się „s, c, z, dz”. Wcześniej były one zastępowane przez zmiękczenia „ś, ć, ź, dź”, a czasem również przez „sz, cz, dż, ż”. Nadal głoski trudniejsze zastępuje łatwiejszymi. Mowa jest zrozumiała również dla obcych osób. Zdania składają się początkowo z 2-3 wyrazów w formie oznajmującej, pytającej czy rozkazującej.

Słuch fonematyczny (umiejętność odróżniania głosek, słów intonacji) jest na tyle wyrobiony, że dziecko wie, jak powinna brzmieć dana głoska, choć nie potrafi jej prawidłowo wymówić.

Okres swoistej mowy dziecięcej – 3-7 lat

Dziecko zaczyna odróżnia „s,z,c,dz” od ich miękkich odpowiedników, a pod konie 4 roku życia pojawia się głoska „r”. Do tej pory była zastępowana przez „j” lub „l”. Brzmi znajomo prawda? Słynny „lowel” czy „jowej”. Około 5 roku życia pojawiają sie głoski „sz, ż, cz, dż”, choć mogą być zastępowane przez ich łatwiejsze odpowiedniki.

Mowa 3 latków charakteryzuje się dużą umiejętnością odtwarzania. Powinno wymawiać już wszystkie samogłoski (może je przestawiać i zamieniać), spółgłoski typu m, b, p, f, w, f, t, d, n, ś, ź, ć, dź, k, g, h’, k, g, ch, z, l i ich zmiękczenia. Mogą się pojawić głoski s, z, c, dz. Mimo, że wymowa pojedynczych głosek jest poprawna, to w mowie swobonej truniejsz głoski mogą być zamieniane na łatwiejsze.

U 4 latków utrwalają się głoski s,z, c, dz, które powinny być wymawiane poprawnie. Pojawia się głoska „r”, choć może jeszcze być zastępowana przez „l” lub j”. Jest to tak zwane „seplenienie fizjologiczne”. Głoski „sz, cz, ż, dż” nadal są zamieniane na „s, c, z, dz”.

5 latki cechują się mową zrozumiałą. Poprawnie powtarzają głoski „sz, cz, ż, dż”. Mówiąc sponatnicznie mogą być one jeszcze zamieniane na „s, c, z, dz”. Głoska „r” może pojawić się dopiero w tym okresie. Grupy spółgłoskowe nadal są upraszczane w nagłosie i śródgłosie.

U 6 latków mow powinna być już opanowana pod względem dźwiękowym. Choć trudniejsze głoski mogą jeszcze sprawić dziecku problemy z prawidłową jej wymową.

Rozwój mowy powinien być zakończony około 7 roku życia. A o jeśli tak nie jest? Czym to może być spowodowane?

Wady wymowy

Wady wymowy mogą mieć różnorodne przyczyny:

wewnątrzpochodne – cechy dziedziczone, opóźniony rozwój mowy u rodzeństwa, problemy ze słuchem (np niedosłuch), zajęcza warga,
zewnątrzpochodne – przebyte choroby w pierwszym roku życia, które hamują rozwój ruchowy, czynniki środowiskowe (wychowywanie dziecka wśród osób głuchych, niedosłyszących).

To oczywiście tylko kilka przykładów, które mają wpływ na opóźniony rozwój mowy, ponieważ przyczyn jest wiele więcej. Mając podstawową wiedzę na temat holistycznego rozwoju dzieci, możliwych powikłań a także norm rozwojowych jesteśmy w stanie jako rodzice, wyłapać niepokojące sygnały.

Na rozwój mowy mają również wpływ czynniki emocjonalne. Możemy tu zaliczyć sytuację rodzinną dziecka, czy wychowuje się ono w zakładach wychowawczych, szpitalach, czy rodzina wykazuje niski poziom kultury. Lub wręcz przeciwnie, rodzina wysoko kulturowa, nadopiekuńcza, wyręczająca dziecko.

Kiedy udać się do specjalisty?

Bardzo ważna jest obserwacja dziecka już od pierwszych tygodni życia w celu sprawdzenia czy słuch jest prawidłowy. To właśnie za pomocą słuchu dziecko poznaje mowę, brzmienie słów, rytm. Jeśli będą z nim problemy to rozwój mowy będzie przebiegał nieharmonijnie.

Na co więc zwrócić uwagę?

Czy dziecko dużo śpi i mało gaworzy?
Czy dziecko odwraca się na głos dzwonka?
Czy jest roztargnione i nie wykonuje poleceń?
Czy dziecko nie słyszy kroków z bliskiej odległości?
Czy odpowiada dopiero po kilku powtórzeniach?
Czy dziecko jest sprawne ruchowo?

Ostatnie pytanie wydaje ci się pasujące? Otóż to ważna sprawa, gdyż rozwój mowy jest ściśle związany z rozwojem ruchowym. „Niska sprawność motoryczna narządów artykulacyjnych powoduje, że dziecko nie potrafi wykonać subtelnych ruchów potrzebnych do wypowiedzenia danej głoski (chociaż narządy artykulacyjne zbudowane są prawidłowo i słuch jest prawidłowy).²

Powyższe pytania dotyczą niemowląt. A co w przypadku dzieci powyżej roku? Co może budzi twój niepokój?

ukończyło pierwszy rok życia i nie mówi prostych wyrazów
ma 2 lata i nie łączy dwóch wyrazów
3 latek – jego mowa jest niezrozumiała dla otoczenia
wkłada język pomiędzy zęby podczas mówienia
gdy sepleni, szepleni w wieku 4 lat
ma 5 lat i nie wymawia głoski „r”
ma problemy z nauką czytania i pisania w szkole
myli podobne głoski (np P-B)³

Dlaczego tak ważny jest prawidłowy rozwój mowy u dzieci w wieku przedszkolnym?

Okres od urodzenia do ukończenia przez dziecko 3 roku życia jest niezwykle plastyczny i rozwojowy. Z każdym kolejnym rokiem życia ten rozwój przebiega ciut inaczej. Jaki więc ma wpływ rozwój mowy na powodzenie dziecka w szkole? Jakie trudności może napotkać dziecko zmagając się z wadą wymowy czy nieprawidłową wymową?

zahamowanie mowy spontanicznej
problem z nauką pisania i czytania
ograniczona koncentracja z uwagi na niemożność przeczytania prawidłowo tekstu czy jego napisania
u dzieci z zaburzeniami lękowymi może pojawić się jąkanie, kolejne natręctwa, peszenie, czerwienienie się
odsunięcie się grupy rówieśniczej, wyśmiewanie, itp
dzieci niedosłyszące mogą czuć się osamotnione, odpychane, ze względu na niższy poziom mowy
dzieci z wadami wymowy uczą się gorzej
nie lubią odpowiadać na forum klasy, z obawy, że będą wyśmiewane
mogą być odsuwane od udziału w imprezach szkolnych

Dlatego tak ważna jest szybka reakcja i pomoc dziecku już przy pierwszych obawach, że coś może być nie tak. Lepiej zasięgnąć porady specjalisty wcześniej niż później, gdy problem może się zwiększyć. Im prędzej zaczniemy działania, tym prędzej dziecko będzie miało szansę n prawidłowy rozwój mowy.

Karty logopedyczne

Obiecany dodatek już na Ciebie czeka. Karty logopedyczne do przesiewowego badania logopedycznego. Powstały jako zaliczenie zajęć z logopedii na 2 roku moich studiów. Skoro już je zrobiłam postanowiłam się nimi podzielić z Tobą. Po konsultacjach z logopedami są gotowe do użycia.

Kliknij i pobierz, tylko tyle. A później daj znać o co nich sądzisz. Informacja od Ciebie będzie najlepszą nagrodą dla mnie.

Zdradzić Ci sekret? Otóż karty miały być do pobrania, ale wrzucić karty bez słowa wyjaśnienia czego w ogóle dotyczą to by brzmiało trochę dziwnie. Dlatego postanowiłam napisać ten artykuł. A teraz karty to już dodatek. Mam nadzieję, że dowiedziałaś się czegoś nowego z tego wpisu. A jeśli jest błąd, daj mi znać! Zależy mi, by treści publikowane przeze mnie były wartościowe i ciekawe.