Hodowla pantofelków, czyli w świecie protistów

Protisty to drugie z pięciu królestw w świecie biologi. O bakteriach uczyliśmy się w poprzednim poście, a dziś zapraszam Cię na lekcję o protistach-hodowla pantofelków, budowa pierwotniaków i glonów i wiele więcej. Gotowa? Zapraszam!

Jeszcze należy się słówko wyjaśnienia o co chodzi z tymi biologicznymi królestwami. Dzieję się tak dlatego, że wakacje 2019 to czas projektu Królestwo, gdzie z innymi rodzinami rozwijamy zainteresowania dzieci pięcioma królestwami. Ogólne zasady znajdziesz w poście Projekt Królestwo, gdzie wszystko jest wyjaśnione.

A teraz zapraszam Cię na:

Co to jest w ogóle protist?

Zacznij od samego początku. Czym jest protist? 
Co je ze sobą łączy? Gdzie żyją? I od kiedy żyją są na świecie?

Są to organizmy jednokomórkowe, bardzo od siebie różne, ale nie należące do żadnego innego królestwa. Łączy je to, że mają jądro.

Jedne są jednokomórkowe (np pantofelek), inne tworzą kolonie (skrętnica), a jeszcze inne to wielokomórkowe organizmy, które mają nawet kilka metrów długości! Do tych ostatnich zalicza się listownicę.

Głównym środowiskiem protistów są zbiorniki wodne, takie jak stawy, kałuże, rowy lub bardzo mokre tereny leśne.

Protisty mogą być nawet przodkami roślin i grzybów! Szacuje się, że mogą być już

Jak widać są bardzo różnorodne i niezwykłe. A jaki występuje ich podział dalej? 
Czy istnieje podział prostistów na zupełnie inny sposób?

Tak. Wyróżnia się w nich pierwotniaki (ameba, pantofelek, okrzemki), glony, a nawet śluzowce. Występuje taki podział, ponieważ część prostistów ma cechy zwierzęce (pantofelek), roślinne (euglena) lub grzybowe (śluzowiec).

To bardzo dziwna grupa pod względem podobieństwa. A jak wygląda ich budowa? Czy bardzo się różnią między sobą?

Ich budowa jest różna, ale mają kilka cech wspólnych. Poniżej jest lista z opisem z czego składa się pantofelek i euglena.

Pantofelek składa się z:

wodniczki tętniącej
jądra komórkowego dużego i małego
wodniczki pokarmowej
zagłębienia około gębowego
cytoplazmy
cytopyge (do wydalania resztek)
rzęsek
lejka
błony komórkowej

Euglena jest inaczej zbudowana:

wodniczki tętniącej
wodniczki pokarmowej
plamki ocznej
cytoplazmy
chloroplastów
jądra komórkowego
błony komórkowej
krótkiej i długiej wici
ziaren przemiany materii

Faktycznie, mają kilka cech wspólnych. Czy odżywianie też wygląda podobnie czy wręcz przeciwnie?

Protisty mogą być samożywne lub cudzożywne. Niektóre z nich żywią się odpadkami, a inne żerują na żywych organizmach lub je po prostu zjadają.

Pantofelek zalicza się do protistów cudzożywnych, a dokładniej do grupy saprofitów (inaczej destruentów). Pożywia się martwymi organizmami na dnie zbiornika wodnego.

Euglena zaliczana do glonów jest protistem samożywnym oraz cudzożywnym. W zależności od tego, czy ma dostęp do światła (pokarm zdobywa w procesie fotosyntezy) czy jest zmuszona żerować bez jego udziału, zmienia sposób odżywiania.

Może odżywiać się samodzielnie, bo ma chloroplasty, podobnie jak rośliny. Najczęściej jednak żeruje jako organizm drapieżny lub saprofit, który żywi się szczątkami organizmów.

Śluzowiec również jest cudzożywnym jednokomórkowcem, który pełzając po starych pniach zjada resztki bakterii, grzybów i innych stworzeń.

Ameby żyjące w słodkiej wodzie mają nieregularny kształt i zjadają organizmy, które są od niej mniejsze (np bakterie).

Czyli większość z nich to organizmy cudzożywne. A jak wygląda sprawa z oddychaniem?

Protisty pobierają tlen cały ciałem. Jeśli mają w wodzie mało tlenu, mogą oddychać beztlenowo i odwrotnie. Mogą dowolnie zmieniać proces oddychania.

Było już odżywianie, oddychanie, budowa poszczególnych jednokomórkowców. Pora na rozmnażanie. Bakterie dzieliły się przez podział komórki, czy tutaj jest podobnie?

Jednokomórkowe protisty dzielą się bezpłciowo poprzez podział komórki. Bardzo szybko w ten sposób rozmnaża się jeden gatunek. Powstają wtedy takie same kolejne komórki.

Wielokomórkowe rozmnażają się poprzez zarodki.

Rozmnażają się również poprzez rozmnażanie płciowe. 2 różne protisty łączą się, tworząc zupełnie nowe osobniki, z przemianą jądrową i pokoleniową oraz występują wtedy nowe cykle życiowe.

Sporo już napisaliśmy o protistach, ale jest jeszcze jedna kwestia, którą musimy poruszyć. A to jest znaczenie prostistów dla środowiska i dla ludzi. Dobre? Złe?

Jak każdy organizm czasem pomagają, a czasem szkodzą.

Pozytywne znaczenie:

są składnikiem paszy dla zwierząt
wykorzystywany jest w w produkcji kosmetyków i w produkcji papieru
szczątki otwornic są wykorzystywane w produkcji kredy do pisania
są pokarmem dla ryb
pomagają w obiegu materii na Ziemi
pomagają rozkładać celulozę zwierzętom

Negatywne znaczenie:

powodują szkodliwe osady w akwariach
mają niekorzystny wpływ na wodę w zbiornikach wodnych (kwitnienie wody)
zarodziec malarii powoduje malarię
świdrowiec gambijski powoduje śpiączkę afrykańską
ameby-czerwonkę pełzakowatą
toksoplazmoza

Hodowla sianowa pantofelków

Na stronie epodreczniki,na której bazowaliśmy nasz warsztat było doświadczenie, które musieliśmy sprawdzić!

Hodowla pantofelków, a dokładniej sianowa hodowla.

Potrzebne do takiej hodowli są:

woda ze stawu/akwarium-my mieliśmy ze stawu
siano
ciemny papier do osłonięcia słoika
litrowy słoik
cienki materiał, by zakryć wierzch słoika

My zrobiliśmy 2 słoiki. Jeden z samym sianem, drugi z dodatkiem sparzonej sałaty (podobno prędzej powstanie kolonia pantofelków).

Po tygodniu w słoiku z samym sianem mamy hodowlę! Drugi słoik nadal jest pusty, ale czekamy, może coś się wykluje.

Po 2 dniach woda zmieniła kolor na żółtopomarańczowy i zaczął pojawiać się zapach. Brak na razie żyjątek.

Po 4 dniach zapach już był intensywny i pojawił się nalot na wierzchu. Nadal nic.

Po 7 dniach w słoiku z samym sianem pod mikroskopem widać całkiem fajnie śmigające pantofelki! Udało się!

Możesz to zobaczyć na filmie. Uprzedzam, że nagrywałam telefonem, więc jakość jest bardzo słaba. Ale mimo to, widać je i robią na prawdę fajne wrażenie.

Szukaliśmy również okrzemek. Na gałęzi ze stawu udało nam się zebrać potrzebny materiał i zobaczcie co tu się dzieje!

Adaś już zbiera na nowy, porządny mikroskop z opcją nagrywania wideo, więc będziemy to powtarzać za kilka miesięcy jak uzbiera potrzebną kwotę.

Budowa pantofelka i eugleny z glinki samoutwardzalnej

Musze przyznać, że bardzo wkręciliśmy się w tworzenie modeli 3D komórek z pięciu królestw! Mamy już zwierzęcą, bakteryjną, a teraz powstały 2 nowe! A dokładniej 2 nowe organizmy jednokomórkowe-pantofelek i euglena.

Adaś nie mógł się zdecydować, którego protista zrobić, więc powstały oba. Tak jak w przypadku bakterii, modele wykonaliśmy z glinki samoutwardzalnej. Powoli zapas się kończy, ale na grzyby i rośliny powinno starczyć. Uff.

dół powstał z rozwałkowanej kulki glinki, a następnie wycięty na kształt protistów
każdy element został wykonany ręcznie, ułożony na modelu w celu weryfikacji czy pasuje
najżmudniejszym krokiem było wyklejenie pustych przestrzeni, by tworzyły jedną podstawę, a ulepione elementy można było wyjąć
na koniec wilgotnymi placami rozcieraliśmy glinkę, by pozbyć się przerw i wyrównać pozlepiane przegi
koniec był również fajny, gdyż można było pomalować elementy!

A tak prezentują się nasze modele protistów. Takie lepienie to świetne ćwiczenie na koncentrację oraz małą motorykę, która rozrusza dłonie i nadgarstki.

pantofelek i euglena z glinki samoutwardzalnej

Plakat podsumowujący cz 2

Pora na ostatnią część naszych zmagań. Na rolce dorobiliśmy podsumowanie drugiego tematu i obecnie ma on długość 8,4 m! Na naszym Instagramie, w wyróżnionych relacjach (wyróżniona relacja „Królestwo” możesz zobaczyć jak prezentuje się obecnie plakat. Pierwszą część możesz zobaczyć w poście o bakteriach.

Muszę przyznać, że temat dość trudny był na początku, ale z każdym dniem sprawiał coraz więcej frajdy, rozbudzał ciekawość co żyje w wodzie ze stawu, jak wyglądają okrzemki, pantofelki i inne żyjątka.

Jest moc!

Inne posty z projektu Królestwo znajdziesz na osobnej stronie.

Ilustracja eugleny : Bartosz Cuber – Praca własna CC BY-SA 3.